“CTNNB1基因”的版本间的差异
| 第3行: | 第3行: | ||
<div style="margin-bottom: 30px; border-bottom: 1.2px solid #e2e8f0; padding-bottom: 25px;"> | <div style="margin-bottom: 30px; border-bottom: 1.2px solid #e2e8f0; padding-bottom: 25px;"> | ||
<p style="font-size: 1.1em; margin: 10px 0; color: #334155; text-align: justify;"> | <p style="font-size: 1.1em; margin: 10px 0; color: #334155; text-align: justify;"> | ||
| − | <strong> | + | <strong>CTNNB1</strong>(Catenin Beta 1),是编码 <strong>[[β-catenin]]</strong> 蛋白的关键原癌基因。该基因定位于染色体 3p22.1,其产物在细胞内扮演双重角色:在细胞膜上,它是 <strong>[[粘附连接]]</strong> 复合物的支架成分;在细胞核内,它是 <strong>[[Wnt通路|经典 Wnt 信号通路]]</strong> 的核心转录共激活因子。CTNNB1 的功能获得性突变(通常发生在第 3 外显子)会导致 β-catenin 逃避降解并在核内病理性积累,驱动细胞无限增殖、诱导 <strong>[[EMT]]</strong> 过程并介导肿瘤的免疫逃逸。在临床上,CTNNB1 突变是鉴定肝细胞癌“非炎性”亚型及硬纤维瘤的核心分子指标。 |
</p> | </p> | ||
</div> | </div> | ||
| 第10行: | 第10行: | ||
<div style="padding: 15px; color: #1e40af; background: linear-gradient(135deg, #e0f2fe 0%, #bae6fd 100%); text-align: center; cursor: pointer;"> | <div style="padding: 15px; color: #1e40af; background: linear-gradient(135deg, #e0f2fe 0%, #bae6fd 100%); text-align: center; cursor: pointer;"> | ||
| − | <div style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; letter-spacing: 1.2px;"> | + | <div style="font-size: 1.2em; font-weight: bold; letter-spacing: 1.2px;">CTNNB1 · 基因档案</div> |
| − | <div style="font-size: 0.7em; opacity: 0.85; margin-top: 4px; white-space: nowrap;"> | + | <div style="font-size: 0.7em; opacity: 0.85; margin-top: 4px; white-space: nowrap;">Catenin Beta 1 Gene Profile</div> |
</div> | </div> | ||
| 第18行: | 第18行: | ||
<div style="display: inline-block; background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.04);"> | <div style="display: inline-block; background: #ffffff; border: 1px solid #e2e8f0; border-radius: 12px; padding: 20px; box-shadow: 0 4px 10px rgba(0,0,0,0.04);"> | ||
| − | [[文件: | + | [[文件:CTNNB1_Gene_Structure.png|130px|CTNNB1 基因与蛋白结构]] |
</div> | </div> | ||
| − | <div style="font-size: 0.8em; color: #64748b; margin-top: 12px; font-weight: 600;">Wnt | + | <div style="font-size: 0.8em; color: #64748b; margin-top: 12px; font-weight: 600;">Wnt 信号通路核心效应基因</div> |
</div> | </div> | ||
<table style="width: 100%; border-spacing: 0; border-collapse: collapse; font-size: 0.85em;"> | <table style="width: 100%; border-spacing: 0; border-collapse: collapse; font-size: 0.85em;"> | ||
<tr> | <tr> | ||
| − | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc; width: 40%;"> | + | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc; width: 40%;">官方符号</th> |
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;"><strong> | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;"><strong>CTNNB1</strong></td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
<th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">常用别名</th> | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">常用别名</th> | ||
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;"> | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;">β-catenin, MRD19</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
<th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">Entrez ID</th> | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">Entrez ID</th> | ||
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #1e40af;"> | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #1e40af;">1499</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
<th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">HGNC ID</th> | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">HGNC ID</th> | ||
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #1e40af;"> | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #1e40af;">2514</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
<th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">UniProt</th> | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">UniProt</th> | ||
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #1e40af;"> | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #1e40af;">P35222</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
<th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">染色体位置</th> | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">染色体位置</th> | ||
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;"> | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;">3p22.1</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
<th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">分子量</th> | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #475569; background-color: #f8fafc;">分子量</th> | ||
| − | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;">~ | + | <td style="padding: 8px 12px; border-bottom: 1px solid #f1f5f9; color: #0f172a;">~88 kDa</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
| − | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; color: #475569; background-color: #f8fafc;"> | + | <th style="text-align: left; padding: 8px 12px; color: #475569; background-color: #f8fafc;">核心功能</th> |
| − | <td style="padding: 8px 12px; color: #0f172a;"> | + | <td style="padding: 8px 12px; color: #0f172a;">转录激活 & 细胞粘附</td> |
</tr> | </tr> | ||
</table> | </table> | ||
| 第60行: | 第60行: | ||
</div> | </div> | ||
| − | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;"> | + | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;">分子机制:降解逃逸与转录开启</h2> |
<p style="margin: 15px 0; text-align: justify;"> | <p style="margin: 15px 0; text-align: justify;"> | ||
| − | + | CTNNB1 的致癌潜力主要源于其蛋白产物 β-catenin 稳定性的失控。在健康细胞中,β-catenin 水平受“降解复合物”(Destruction Complex)的严密监控: | |
</p> | </p> | ||
| − | + | ||
<ul style="padding-left: 25px; color: #334155;"> | <ul style="padding-left: 25px; color: #334155;"> | ||
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>第 3 外显子突变热点:</strong> 绝大多数致病性 <i>CTNNB1</i> 突变发生在编码 N-末端磷酸化位点(Ser33, Ser37, Thr41, Ser45)的第 3 外显子。这些残基是 GSK3β 磷酸化的靶点,突变后蛋白无法被磷酸化,从而逃避 <strong>[[APC]]</strong> 介导的泛素化降解。</li> |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>核易位与转录复合物:</strong> 积累的 β-catenin 进入细胞核,与 TCF/LEF 家族转录因子结合。它通过招募共激活因子(如 p300、CBP),开启 <strong>[[Cyclin D1]]</strong>、MYC 以及 <strong>[[ZEB1]]</strong> 的表达,驱动细胞周期加速并启动 <strong>[[EMT]]</strong>。</li> |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>免疫排斥(Immune Exclusion):</strong> 2025 年的研究进一步确认,<i>CTNNB1</i> 突变激活的 Wnt 信号会抑制 CCL4 等趋化因子的产生,阻止树突状细胞(DCs)向肿瘤浸润,从而导致 T 细胞无法进入肿瘤,形成“冷肿瘤”表型。</li> |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>粘附反馈:</strong> β-catenin 与 <strong>[[E-cadherin]]</strong> 结合位于胞膜。当 <i>CDH1</i>(E-cad)丢失时,释放的膜结合态 β-catenin 会进一步汇入信号池,增强致癌信号。</li> |
</ul> | </ul> | ||
| − | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;"> | + | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;">临床景观:突变驱动的特定表型</h2> |
<div style="overflow-x: auto; margin: 30px auto; max-width: 95%;"> | <div style="overflow-x: auto; margin: 30px auto; max-width: 95%;"> | ||
<table style="width: 100%; border-collapse: collapse; border: 1.2px solid #cbd5e1; font-size: 0.9em; text-align: left;"> | <table style="width: 100%; border-collapse: collapse; border: 1.2px solid #cbd5e1; font-size: 0.9em; text-align: left;"> | ||
<tr style="background-color: #f8fafc; border-bottom: 2px solid #0f172a;"> | <tr style="background-color: #f8fafc; border-bottom: 2px solid #0f172a;"> | ||
| − | <th style="padding: 12px; border: 1px solid #cbd5e1; color: #0f172a; width: 25%;"> | + | <th style="padding: 12px; border: 1px solid #cbd5e1; color: #0f172a; width: 25%;">癌种/疾病</th> |
| − | <th style="padding: 12px; border: 1px solid #cbd5e1; color: #475569;"> | + | <th style="padding: 12px; border: 1px solid #cbd5e1; color: #475569;">CTNNB1 变异特征</th> |
| − | <th style="padding: 12px; border: 1px solid #cbd5e1; color: #1e40af;"> | + | <th style="padding: 12px; border: 1px solid #cbd5e1; color: #1e40af;">临床意义</th> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;">肝细胞癌 (HCC)</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">第 3 外显子错义突变 (~30%)</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">标志着“免疫排除型”亚型。此类患者对 <strong>[[Pembrolizumab]]</strong> 等免疫药物反应极差,是当前临床转化的主要挑战。</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;">子宫内膜癌</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">CTNNB1 突变 (低级别)</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">在 TCGA 分型中用于识别预后较差的低级别子宫内膜样腺癌亚群。</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;">硬纤维瘤 (Desmoid)</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">>90% 存在 CTNNB1 突变</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">核内 β-catenin 强阳性是确诊该病的关键病理标志,突变类型(如 T41A)与复发风险相关。</td> |
</tr> | </tr> | ||
<tr> | <tr> | ||
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1; font-weight: 600;">结直肠癌 (CRC)</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">突变率较低,多受 APC 缺失驱动</td> |
| − | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;"> | + | <td style="padding: 10px; border: 1px solid #cbd5e1;">虽然 CRC 核心在于 <strong>[[APC]]</strong>,但部分非 APC 突变的病例通过直接 <i>CTNNB1</i> 突变激活通路。</td> |
</tr> | </tr> | ||
</table> | </table> | ||
</div> | </div> | ||
| − | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;"> | + | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;">治疗策略:针对“不可成药”靶点的突破</h2> |
<ul style="padding-left: 25px; color: #334155;"> | <ul style="padding-left: 25px; color: #334155;"> | ||
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>核内转录抑制剂:</strong> |
| − | + | 利用 <strong>PRI-724</strong> 等小分子干扰 β-catenin 与 CBP 的相互作用。该策略旨在阻断核内致癌信号流,目前在肝癌中处于 II 期临床研究。</li> | |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>靶向降解 (PROTACs):</strong> |
| − | + | 最新开发的针对 β-catenin 的蛋白降解剂正在尝试特异性降解突变型蛋白。这是解决 Wnt 通路长期以来缺乏有效抑制剂的关键方向。</li> | |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>免疫敏化联合治疗:</strong> |
| − | + | 针对 <i>CTNNB1</i> 突变型肝癌的免疫耐药,临床正在探索 Wnt 抑制剂联合 <strong>[[Nivolumab]]</strong>。通过重新招募 DCs 细胞,试图将“冷肿瘤”转化为“热肿瘤”。</li> | |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>针对 γ-分泌酶抑制剂:</strong> |
| − | + | 在硬纤维瘤中,由于 Notch 与 Wnt 通路的串联,使用 <strong>[[Nirogacestat]]</strong>(已获 FDA 批准)显示出显著的临床获益。</li> | |
</ul> | </ul> | ||
<h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;">关键关联概念</h2> | <h2 style="background: #f1f5f9; color: #0f172a; padding: 10px 18px; border-radius: 0 6px 6px 0; font-size: 1.25em; margin-top: 40px; border-left: 6px solid #0f172a; font-weight: bold;">关键关联概念</h2> | ||
<ul style="padding-left: 25px; color: #334155;"> | <ul style="padding-left: 25px; color: #334155;"> | ||
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[β-catenin]]:</strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[β-catenin]]:</strong> 基因 <i>CTNNB1</i> 编码的功能蛋白。</li> |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[ | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[APC]]:</strong> β-catenin 最主要的内源性降解调节基因。</li> |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong> | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[Wnt通路]]:</strong> <i>CTNNB1</i> 所属的总体信号系统。</li> |
| − | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[ | + | <li style="margin-bottom: 12px;"><strong>[[EMT]]:</strong> β-catenin 核转位诱导的最重要细胞表型转变。</li> |
</ul> | </ul> | ||
| 第128行: | 第128行: | ||
<p style="margin: 12px 0; border-bottom: 1px solid #e2e8f0; padding-bottom: 10px;"> | <p style="margin: 12px 0; border-bottom: 1px solid #e2e8f0; padding-bottom: 10px;"> | ||
| − | [1] <strong> | + | [1] <strong>Clevers H, Nusse R. (2012).</strong> <em>Wnt/β-catenin signaling and disease.</em> <strong>Cell</strong>. <br> |
| − | <span style="color: #475569;">[学术点评] | + | <span style="color: #475569;">[学术点评]:该研究详述了 CTNNB1 突变在发育与癌症之间的分子鸿沟,是理解 Wnt 通路的教科书级综述。</span> |
</p> | </p> | ||
<p style="margin: 12px 0; border-bottom: 1px solid #e2e8f0; padding-bottom: 10px;"> | <p style="margin: 12px 0; border-bottom: 1px solid #e2e8f0; padding-bottom: 10px;"> | ||
| − | [2] <strong> | + | [2] <strong>Spranger S, et al. (2015).</strong> <em>Melanoma-intrinsic β-catenin signalling prevents anti-tumour immunity.</em> <strong>Nature</strong>. <br> |
| − | <span style="color: #475569;">[学术点评] | + | <span style="color: #475569;">[学术点评]:里程碑式发现。首次确立了 CTNNB1 激活是肿瘤免疫逃逸和 PD-1 耐药的核心驱动机制之一。</span> |
</p> | </p> | ||
<p style="margin: 12px 0;"> | <p style="margin: 12px 0;"> | ||
| − | [3] <strong> | + | [3] <strong>NCCN Clinical Practice Guidelines (2025).</strong> <em>Hepatobiliary Cancers v1.2025.</em> <strong>NCCN</strong>. <br> |
| − | <span style="color: #475569;">[学术点评] | + | <span style="color: #475569;">[学术点评]:明确了 CTNNB1 突变状态作为肝癌免疫治疗效果预测指标的临床参考价值。</span> |
</p> | </p> | ||
</div> | </div> | ||
<div style="margin: 40px 0; border: 1.5px solid #0f172a; border-radius: 8px; overflow: hidden; font-size: 0.95em;"> | <div style="margin: 40px 0; border: 1.5px solid #0f172a; border-radius: 8px; overflow: hidden; font-size: 0.95em;"> | ||
| − | <div style="background-color: #0f172a; color: #ffffff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 10px; letter-spacing: 1px;"> | + | <div style="background-color: #0f172a; color: #ffffff; text-align: center; font-weight: bold; padding: 10px; letter-spacing: 1px;">CTNNB1 · 知识图谱关联</div> |
<div style="padding: 15px; background: #ffffff; line-height: 2.2; text-align: center;"> | <div style="padding: 15px; background: #ffffff; line-height: 2.2; text-align: center;"> | ||
| − | [[β-catenin]] • [[Wnt通路]] • [[ | + | [[β-catenin]] • [[Wnt通路]] • [[APC]] • [[E-cadherin]] • [[肝细胞癌]] • [[硬纤维瘤]] • [[免疫耐药]] • [[EMT]] |
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
</div> | </div> | ||
2025年12月30日 (二) 14:19的最新版本
CTNNB1(Catenin Beta 1),是编码 β-catenin 蛋白的关键原癌基因。该基因定位于染色体 3p22.1,其产物在细胞内扮演双重角色:在细胞膜上,它是 粘附连接 复合物的支架成分;在细胞核内,它是 经典 Wnt 信号通路 的核心转录共激活因子。CTNNB1 的功能获得性突变(通常发生在第 3 外显子)会导致 β-catenin 逃避降解并在核内病理性积累,驱动细胞无限增殖、诱导 EMT 过程并介导肿瘤的免疫逃逸。在临床上,CTNNB1 突变是鉴定肝细胞癌“非炎性”亚型及硬纤维瘤的核心分子指标。
分子机制:降解逃逸与转录开启
CTNNB1 的致癌潜力主要源于其蛋白产物 β-catenin 稳定性的失控。在健康细胞中,β-catenin 水平受“降解复合物”(Destruction Complex)的严密监控:
- 第 3 外显子突变热点: 绝大多数致病性 CTNNB1 突变发生在编码 N-末端磷酸化位点(Ser33, Ser37, Thr41, Ser45)的第 3 外显子。这些残基是 GSK3β 磷酸化的靶点,突变后蛋白无法被磷酸化,从而逃避 APC 介导的泛素化降解。
- 核易位与转录复合物: 积累的 β-catenin 进入细胞核,与 TCF/LEF 家族转录因子结合。它通过招募共激活因子(如 p300、CBP),开启 Cyclin D1、MYC 以及 ZEB1 的表达,驱动细胞周期加速并启动 EMT。
- 免疫排斥(Immune Exclusion): 2025 年的研究进一步确认,CTNNB1 突变激活的 Wnt 信号会抑制 CCL4 等趋化因子的产生,阻止树突状细胞(DCs)向肿瘤浸润,从而导致 T 细胞无法进入肿瘤,形成“冷肿瘤”表型。
- 粘附反馈: β-catenin 与 E-cadherin 结合位于胞膜。当 CDH1(E-cad)丢失时,释放的膜结合态 β-catenin 会进一步汇入信号池,增强致癌信号。
临床景观:突变驱动的特定表型
| 癌种/疾病 | CTNNB1 变异特征 | 临床意义 |
|---|---|---|
| 肝细胞癌 (HCC) | 第 3 外显子错义突变 (~30%) | 标志着“免疫排除型”亚型。此类患者对 Pembrolizumab 等免疫药物反应极差,是当前临床转化的主要挑战。 |
| 子宫内膜癌 | CTNNB1 突变 (低级别) | 在 TCGA 分型中用于识别预后较差的低级别子宫内膜样腺癌亚群。 |
| 硬纤维瘤 (Desmoid) | >90% 存在 CTNNB1 突变 | 核内 β-catenin 强阳性是确诊该病的关键病理标志,突变类型(如 T41A)与复发风险相关。 |
| 结直肠癌 (CRC) | 突变率较低,多受 APC 缺失驱动 | 虽然 CRC 核心在于 APC,但部分非 APC 突变的病例通过直接 CTNNB1 突变激活通路。 |
治疗策略:针对“不可成药”靶点的突破
- 核内转录抑制剂: 利用 PRI-724 等小分子干扰 β-catenin 与 CBP 的相互作用。该策略旨在阻断核内致癌信号流,目前在肝癌中处于 II 期临床研究。
- 靶向降解 (PROTACs): 最新开发的针对 β-catenin 的蛋白降解剂正在尝试特异性降解突变型蛋白。这是解决 Wnt 通路长期以来缺乏有效抑制剂的关键方向。
- 免疫敏化联合治疗: 针对 CTNNB1 突变型肝癌的免疫耐药,临床正在探索 Wnt 抑制剂联合 Nivolumab。通过重新招募 DCs 细胞,试图将“冷肿瘤”转化为“热肿瘤”。
- 针对 γ-分泌酶抑制剂: 在硬纤维瘤中,由于 Notch 与 Wnt 通路的串联,使用 Nirogacestat(已获 FDA 批准)显示出显著的临床获益。
关键关联概念
- β-catenin: 基因 CTNNB1 编码的功能蛋白。
- APC: β-catenin 最主要的内源性降解调节基因。
- Wnt通路: CTNNB1 所属的总体信号系统。
- EMT: β-catenin 核转位诱导的最重要细胞表型转变。
学术参考文献与权威点评
[1] Clevers H, Nusse R. (2012). Wnt/β-catenin signaling and disease. Cell.
[学术点评]:该研究详述了 CTNNB1 突变在发育与癌症之间的分子鸿沟,是理解 Wnt 通路的教科书级综述。
[2] Spranger S, et al. (2015). Melanoma-intrinsic β-catenin signalling prevents anti-tumour immunity. Nature.
[学术点评]:里程碑式发现。首次确立了 CTNNB1 激活是肿瘤免疫逃逸和 PD-1 耐药的核心驱动机制之一。
[3] NCCN Clinical Practice Guidelines (2025). Hepatobiliary Cancers v1.2025. NCCN.
[学术点评]:明确了 CTNNB1 突变状态作为肝癌免疫治疗效果预测指标的临床参考价值。